पुणे शहराचा ऐतिहासिक वारसा आणि पर्यावरणाचा अमूल्य ठेवा असलेले ‘एम्प्रेस बोटॅनिकल गार्डन’ सध्या एका गंभीर संकटाचा सामना करत आहे. गार्डनची सुमारे १ एकर जागा न्यायालयीन बांधकामासाठी हस्तांतरित करण्याचा प्रस्ताव शासनाकडून रेटला जात असून, संस्थेचा याला तीव्र विरोध आहे. ‘दि ॲग्री-हॉर्टिकल्चरल सोसायटी ऑफ वेस्टर्न इंडिया’ या संस्थेमार्फत १८९२ सालापासून, म्हणजेच गेल्या १३४ वर्षांपासून या बागेचे आणि येथील दुर्मिळ वृक्षांचे जतन अत्यंत निष्ठेने केले जात आहे.
१. दडपशाहीचा मार्ग आणि कायदेशीर पेच:
शासनाने या जागेच्या हस्तांतरणाची प्रक्रिया सुरू केल्यापासून संस्थेने वेळोवेळी आंदोलने केली, निवेदने दिली आणि आपला निषेध व्यक्त केला. मात्र, संस्थेचे कोणतेही म्हणणे विचारात न घेता शासन केवळ दडपशाहीचा मार्ग अवलंबत आहे. ही जागा ताब्यात घेण्याचा प्रयत्न म्हणजे पर्यावरणाचे संरक्षण करणाऱ्या एका स्वायत्त संस्थेच्या हक्कांवर गदा आणण्याचा प्रकार आहे.
२. पर्यावरणाची हानी आणि जैवविविधतेचा प्रश्न:
संस्थेने या विशिष्ट जागेवर भविष्यात ‘जैवविविधता पार्क’ (Biodiversity Park) उभारण्याच्या दृष्टीने शेकडो वृक्षांचे रोपण केले आहे. जर ही जागा सिमेंटच्या बांधकामासाठी हस्तांतरित केली, तर येथील नैसर्गिक परिसंस्था पूर्णपणे नष्ट होईल. शहराच्या मध्यवर्ती भागात असलेला हा ‘ग्रीन झोन’ नष्ट झाल्यास पुण्याच्या ढासळत्या पर्यावरणावर त्याचे दूरगामी आणि घातक परिणाम होतील.
३. वारसा जतन आणि स्वावलंबन:
१८९२ पासून आजतागायत या बागेच्या संगोपनासाठी शासनाकडून कोणतीही आर्थिक मदत मिळालेली नाही. तरीही संस्थेने लोकसहभागातून आणि स्वबळावर हे उद्यान जपले आहे. संस्थेचे कार्य अविरत चालू राहणार आहे, मात्र शासनाने विकासाच्या नावाखाली या ऐतिहासिक वारशात आडकाठी आणू नये, हीच आमची माफक अपेक्षा आहे.
पुणेकरांनी आणि पर्यावरणप्रेमींनी या लढ्यात सहभागी होऊन या ‘फुफ्फुसां’चे रक्षण करावे, असे आवाहन संस्थेतर्फे करण्यात येत आहे.
प्रताप पवार सुरेश पिंगळे
अध्यक्ष मानद सचिव
अधिक माहितीसाठी संपर्क:
एम्प्रेस बोटॅनिकल गार्डन, पुणे.
9607072605